Страницы
Календарь
Апрель 2019
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
« Мар    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  
Свежие комментарии

postheadericon Эрбэхчэй бэргэннэр

Эрбэхчэй бэргэннэр

 

Петрова М. М.-иитээччи

                                                                         Чөркөөхтөөҕү “Аленушка” детсаад

Таатта улууьа

 

Аннотация: 4-5 саастаах уолаттарга уоллуу сыһыаннаһан эт-хаан өттүнэн сайдыыларыгар өбүгэ хамсаныыларын, картонтан моделирование көрүҥүн билиһиннэрии, хоһоон көмөтүнэн тылларын сайыннарыы үлэбин билиһиннэрэбин.

Күлүүс тыллар: Эрбэхчэй бэргэннэр, уолу уоллуу иитии, өбүгэ хамсаныылара, моделирование.

          Билигин наука техника сайдан иһэр, дьон үөрэххэ, билиигэ тардыһар. Аныгы эдэр төрөппүт “Оҕом олоҕу кытта тэҥҥэ сайыннын” диэн оҕотугар телефон ылан туттарар, оонньотор, телевизор холбоон күнү быһа оҕотун олордон араас ис хоһоонноох мультиктары көрдөрөр. Араас сыаналаах дистанциянан холбонор, салаллар оонньуурдары ылан биэрэр. Бу үчүгэй, оҕо кырдьык аныгы технологияны баһылыыра. Ол эрээри оҕону кыратыттан төрөппүт бэйэтин үлэтин-хамнаһынан, дьарыгынан холобур буолан ииппэккэ эрэ аҥардас харчытыгар малы-салы ылан бэлэмҥэ улаатыннарара, бу оҕо инники сайдыытыгар син охсуулаах буолуоуҕа дии саныыбын.

      Саха литературатын төрүттээччи улуу поэт, чинчийээччи, бөһүлүөк А. Е. Кулаковскай Өксөкүлээх Өлөксөй “Эр киһи, уол оҕо” хоһоонугар

“Мин санаабар-баҕабар

Эрбэҕэр эрчимнээх,

Түөһүгэр күүстээх,

Тиҥилэҕэр тирэхтээх,

Бөдөҥ –туруу мөссүөннээх,

Ситэри-киппэ киэптээх,

Толору-толуу куҥнаах,

Кус быһый, ат бөҕө оҕо

Ордук буолуо этэ…

Сабаҕалаан-талан саҥардахпытына,

Элбэҕи билбит,

Үтүмэни көрбүт,

Үрдүк үөрэхтэммит,

Этэр тыллаах олус бэрдэ,

Уобалас олоҕун тупсарар

Улаҕалаах толкуйдаах

Саха саргытын салайар

Сайаҕас санаалаах

Киһи кэскилин тэрийэр

Киэҥ мэйиилээх оҕону

Кэрэхсиириҥ буолаарай…” (97-98 с.) диэн суруйуутугар, этиитигэр мин тирэҕирдим.

Ол курдук былыр былыргыттан хайа баҕар омук уолу норуоту салҕааччы диэн уолу иитиигэ-үөрэтиигэ улахан болҕомтону уурара. Сахалар эмиэ уол оҕону кыратыттан тэбис-тэҥҥэ батыһыннара сылдьан эр киһи үлэтин билиһиннэрэн кэпсээн кыралаан үлэлэтэн сыыйа барытын сатыырга, тыаҕа илдьэ сылдьан бултуурга, балыктыырга үөрэтэллэрэ, манна оҕо төрөппүтүнээн тэҥҥэ сылдьан кэпсэтэн-ипсэтэн, тыла-өһө, тутан-хабан тэҥҥэ сылдьыһарыгар толкуйдуур дьоҕура, хаамарыгар сүүрэригэр-көтөрүгэр этэ-хаана сайдара. Мин уолбун, онон тулуурдаах, дьулуурдаах, үлэһит, билиигэ-көрүүгэ тардыһар, аһыныгас санаалаах, буолуохтаахпын, улааттахпына ыал аҕата буолабын диэн кыра сааһыттан билэн улаатара.

Ол иһин чуолаан бэйэм орто бөлөҕүм уолааттарыгар уол уоллуу сананан улаатан тахсарыгар кыра көмөлөөх буолаарай диэммин Е. П. Чехордуна-Кэчиимэ “Эрбэхчэйбэргэннэр” диэн куруһуогу ыыттым.

Куруһуокпун түмсүү диэн ааттыыбын. Түмсүүбүт флажоктаах, эмбилиэмэлээх, девизтээх, быраабылалаах, хас биирдии оҕо маҥан футболка, шортик кэтэр. Салгыы үлэм ис хоһоонун билиһиннэрэбин.

Үлэм сыала: Уол оҕону кыра эрдэҕиттэн уоллуу сыһыаннаһан, сиэрдээх буоларыгар олук ууруу

Соруга: –оҕоҕо картонтан моделирование көрүҥүн билиһиннэрии

              -тылын-өһүн сайыннарыы

              -эт хаан өттүнэн сайыннарыы

Куруһуокпут быраабылалара:

  1. Эрбэхчэй бэргэн-чиэһинэй
  2. Эрбэхчэй бэргэн-бэрээдэктээх
  3. Эрбэхчэй бэргэн-кыһамньылаах
  4. Эрбэхчэй бэргэн-хорсун
  5. Эрбэхчэй бэргэн-быһый
  6. Эрбэхчэй бэргэн-имигэс

Ыытар үлэм: — көрүҥэ хоһоон үөрэтии,

             -эти-хааны эрчийэр хамсаныылар

             -хамсаныылаах оонньуулар

             -сэһэргэһии

             -картонтан оҥоһук

Куруһуокка туттуллар матырыйааллар:

Спортивнай таҥас

Былаах –куруһуок эмбилиэмэтэ

Значок оҕо ахсын

Мээрэй быа, миэл

Араас өҥнөөх картонтан геометрическай быһыылар, кыптыый

Көбүөрдэр хас биирдии оҕоҕо

Өбүгэ хамсаныыларын ойуулара

Куруһуок дьарыгын тутула

  1. Девиз этии “Биһиги” –хоһоону бары ааҕаллар

Эрбэхчэй бэргэн-алта быраабылаларын этэллэр

  1. Картонтан оҥоһуллубут геометрическай фигуралартан биир бэриллибит тиэмэҕэ фигураны-моделы оҥоруу (икки чааска арахсыан сөп, биир курһуокка ситэриллибэтэҕи ситэрэн оҥоруу)
  2. Физминутка

А) сөпкө тыыныыга эрчиллии

Б) разминка оҥоруу

В) сүүрүү, куобахтааһын, кылыы, буурдааһын (ыйдарынан атахха хамсаныылары арааран киллэрэн билиһиннэрии)

 

Ыытыллар ыйа Тиэмэлэрэ Үлэ көрүҥнэрэ Кытталлар  
Алтынньы  

1 нэдиэлэҕэ ииккитэ буолар

 

“Эрбэхчэй бэргэннэр” диэн кимнээхтэрий

“Эрбэхчэй бэргэннэр”-түмсүү аһыллыыта

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө –хотой

Кыыла-бөрө

Сүүрүү .

-сэһэргэһии

-хоһоон үөрэтии “Биһиги” (2 с.)

Түмсүү аһыллыыта

Оҕо үлэтэ

Сөпкө тыыныыга эрчиллии

Эти-хааны эрчийэр хамсаныылар

Оҕолор

Иитээччи

Физкультурнай инструктор

Сэтинньи

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө –улар

-сүүрүү

 

-сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (9 с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

Оҕолор

Иитээччи

 

Ахсынньы

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Быһыылартан оҕо бэйэтэ айан оҥоһуга

-сүүрүү

-куобахтааһын

 

-сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (11 с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

Оҕолор

Иитээччи

Физкультурнай инструктор

Тохсунньу

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө-чооруос

-сүүрүү

-куобахтааһын

 

-сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (15 с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

Оҕолор

Иитээччи

 

Олунньу

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө-ымыы

-сүүрүү

-куобахтааһын

-кылыйыы (билсии)

-сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (2с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

Оҕолор

Иитээччи

 

Кулун тутар

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө-туллук

-сүүрүү

-куобахтааһын

-кылыйыы

 

—сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (23с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

Оҕолор

Иитээччи

Физкультурнай инструктор

Муус устар

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

 

Көтөрө -татыйык

Кыыла куобах

-сүүрүү

-куобахтааһын

-кылыйыы

-сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии (23 с.)

-сөпкө тыынарга эрчиллии

Эти хааны эрчийэр хамсаныылар

-хамсаныылаах оонньуулар

 Оҕолор

Иитээччи

 

Ыам ыйа

Нэдиэлэҕэ иккитэ ыытыллар

Картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыылаах моделлары оҥоруу

Көтөрө-куба

Оҥоһуктарын выставкаҕа ууруу

 

—сэһэргэһии

-оҕо үлэтэ

-хоһоон үөрэтии “Эрбэхчэй бэргэннэр”(23с.)

-хамсаныылаах оонньуулар

-выставка тэрийии

 

Оҕолор

Иитээччи

 

 

Күүтүллэр түмүк.

Кыра сааһыттан уол оҕо бэйэтин уратытын билэн, ону сайыннаран иһэригэр картонтан кырыллыбыт геометрическай быһыыларынан оҥоһуктары толкуйдаан, бэйэтэ тутан-хабан, таҥан таһаарарыгар мындыр өйө, дьоҕура сатабыла сайдарыгар төрөөбүт дойдутун көтөрдөрүн, кыылын-сүөлүн билиитин чиҥэтиэ.

Араас хамсаныылары оонньуу нөҥүө баһылыаҕа.

Иитээччи, төрөппүт көмөтүнэн хоһоону истэн үөрэтэн уустаан-ураннаан саҥарарга уһуллуоҕа.

Олорор дьиэтигэр уотугар, төрөөбүт сиригэр оҕоҕо таптал уһуктуо, сиэрдээх майгылаах киһи буолан тахсыаҕа

Туттуллубут литература

  1. Е. П. Чехордуна-Кэчиимэ “Эрбэхчэй бэргэннэр” хоһоон Дьокуускай Бичик 2018
  2. Оҕону төрүт культураны тилиннэриинэн уонна салгыы сайыннарыынан уһуйан иитии-сайыннарыы Эркээйитэ. Дьокуускай куорат 1994
  3. “Эрбэхчэй бэргэннэр” кинигэҕэ мэтиэдьикэҕэ ыйынньыга Алаас Дьокуускай 2018
  4. Иитии кыһата Учууталга, төрөппүккэ уонна үөрэнээччигэ аналлаах сылга түөртэ тахсар научнай методическай сурунаал № 4 (16) 2009 с. алтынньы-ахсынньы ый
  5. Өксөкүлээх Өлөксөй саха суруйааччылара оҕолорго. Хоһооннор. Тылбаастар.Өс хоһооннор. Таабырыннар. Рефераттар Дьокуускай Бичик 2012

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Комментарии запрещены.